Google
29 03 2008

Yerleşme Tipleri-Yerleşme Dokuları

Yerleşme Alanı ve Yerleşme Alanını Sınırlandıran Faktörler

 

Yeryüzünde nüfusun dağılışın etkileyen çeşitli faktörler vardır. Örneğin; kuraklık, karasal iklim şartları, bataklık vb. elverişsiz doğal şartlara sahip olan yerler tenhadır. Buna karşılık, elverişli iklime, tarım koşullarına, ulaşım, sanayi ve ticaretin gelişebilmesi için gerekli olanaklara sahip olan yerlerde nüfus yoğunluğu fazladır.

1. Beşerî ve ekonomik faktörler: Beşerî ve ekonomik faktörlerin başlıcaları; ulaşım olanakları, ekonomik faaliyetler, nüfusun yapısı ile kültürel özellikleridir.

2.Fizikî faktörler: Denizler, kutup bölgeleri, yükseklik ve kuraklıktır.
a) Denizler:

Yeryüzünün %71'ini kaplayan denizler, yerleşme alanını sınırlandıran en önemli faktördür. Kara üzerindeki yerleşme kıyıda son bulur. Denizlerin çekilmesi veya ilerlemesi, delta oluşumu, volkanik olaylarla adaların ortaya çıkması gibi coğrafi olaylar, kara ve denizlerin kapladığı alanı sürekli olarak değiştirmektedir.

 

                                            

                                               http://tbn0.google.com/

 

b) Kutup bölgeleri:

Yeryüzünde yerleşme alanını sınırlandıran faktörlerden biri aşırı soğuk iklim şartlarıdır. Her iki yarım kürede kutup noktaları geniş buzullarla kaplıdır. Kutunp daireleri çevresi, yerleşmelerin çok seyrek veya hiç bulunmadığı yerlerdir. Kuzey Kutup dairesi içinde bulunan Grönland, Alaska, Kanada'nın kuzeyi, Sibirya ve İskandinavya yarımadasının kuzeyi bölgeleri çok tenhadır.

 

                                                       

                                                       http://tbn0.google.com

 

c) Yükseklik:

Yeryüzünde nüfusun büyük bir kızmı ovalardan yaşmaktadır. Dağlık ve yüksek alanlar ise gerek sıcaklığın düşük olması gerekse tarıma uygun alanların azlığı nedeniyle insanların sürekli olarak yerleşmesine elverişli değildir.

 

         

                  http://www.khainata.com/solobolivia/images/lapaz.jpg


d) Kuraklık:

Karalar üzerinde yerleşme alanını sınırlandıran faktörlerden birisined aşırı kuraklıktır. Sıcak ve kurak alanlar, yüksek sıcaklık, verimsiz toprak tipi ve su kaynaklarının yetersizliği gibi nedenlerle yerleşmeye uygun değildir. Yıllık yağış miktarının 350 mm'nin altına indiği alanlarda, sulamasız ekim ve dikim faaliyetlerini uygulayabilmek mümkün değildir.

 

                                                  

                                                  ttp://tbn0.google.com/

Bataklıklar

 

                     

                                                     http://www.ex-art.it/magazine/Claude%20Monet.jpg

 

Balta Girmemiş Ormanlar

 

                 

                   http://www.komikresimlerim.org/data/media/340/orman-resimleri_9.jpg

YERLEŞME TİPLERİ

1.Kır yerleşmeleri

Nüfusu 2000’den az olan, muhtar tarafından yönetilen, üretici nüfusun fazla olduğu, iş bölümünün belirgin olmadığı, ekonomik faaliyetin tarım ve hayvancılığa dayalı olduğu, konutlarda yapı malzemesinin doğadan temin edildiği yerleşmelerdir.

Kır yerleşmeleri; tarım ve hayvancılık işlevlerinin birlikte yapıldığı ya da birinin diğerine göre ön plana çıktığı yerleşmelerdir. Bu yerleşmelerde genel olarak nüfus azdır ve çoğu kez birkaç yüz kişi ile birkaç bin kişi bulunmaktadır.

a.Köy altı yerleşmeleri

Köy altı iskan şekli, bir köyü oluşturamayacak kadar küçük olan bir yerleşme birimidir. Bunlar, bir veya birkaç evin bir araya gelmesinden oluşur.

Köy altı yerleşmelerinde tek ev ve eklentisini oluşturan iskan çekirdeği şöyle meydana gelmiştir:

1.    Baba ocağından ayrılan yeni bir ailenin iskanı,

2.     Aileler arasında toprak bölüşümü nedeniyle meydana gelen ayrılmalar,

3.    Nüfusun artması ile bir veya birkaç ailenin başka bir alana yerleşmesi,

4.    Bahçe tarımına bağlı olarak evlerin bahçe içerisine veya kenarına yapılması,

5.    Devlete ait topraklarda, özellikle orman alanlarında arazi kazanmak amacıyla yerleşmelerin kurulmasıdır.

Köy altı yerleşmeleri, kuruldukları yere ve halkın geçim özelliğine göre sınıflandırılır. Bunlar; çiftlik, kom, mezraa, divan, oba, canik, yayla, ağıl,dam ve bağ evidir. Bu tipteki köy altı iskan şekillerinin çoğu, aynı zamanda geçici iskan birimlerini de oluşturur.

b.    Köyler

Köy, Köy Kanunu’na göre şöyle tarif edilir: Cami, okul, otlak, yaylak, baltalık orman gibi ortak malları bulunan ve toplu veya dağınık oturan insanların bağ, bahçe ve tarlaları ile birlikte oluşturdukları yerleşmedir.

Köy, kırsal alanlardaki en önemli ve en yaygın olan yerleşme birimidir. Ülkemizde 36 699 köy vardır. Köy yerleşmeleri; kıyılardan başlar ve Batı Anadolu’da 1500 metrenin, Doğu Anadolu’da ise 2600 metrenin üzerine kadar olan alanlarda yer alır. Yüksek alanlarda bulunan köylerde çoğunlukla hayvancılık yapılır.

2.Şehirler  (Kentler)

Şehir: Bir plana göre kurulmuş, nüfusunun çoğu ticaret, sanayi veya yönetim işleriyle uğraşan, tarımsal etkinliklerin olmadığı veya çok az olduğu yerleşim birimidir.

Şehrin Özellikleri

1.Şehirde yaşayan insanlar, geçimlerini önemli ölçüde tarım dışı sektörlerden sağlamaktadır. Bunlar; ticaret, sanayi, ulaşım, idari ve mali işler ile turizmdir. Bu sektörlerin; ekonomik etkinliklerdeki katkısına göre şehirler sınıflandırılır.Ticaret ve sanayi şehirleri gibi.

2.Şehirler, kalabalık nüfuslu yerleşme merkezleri olup on binlerce, yüz binlerce, bazen milyonlarca kişinin yaşadığı yerlerdir.

3.Şehirlerde meskenlerin yanında, fabrikalar, ticaret merkezleri, kültürel sanatsal etkinliklerin yapıldığı büyük binalar ve çeşitli tesisler bulunur.

4.Şehirler, çevrelerindeki yerleşmelerin ekonomik, sosyal ve kültürel etkinliklerini de önemli ölçüde etkiler.

5.Büyük şehirler, çeşitli ırk, soy ve kültürlere sahip olan insanların toplandığı merkezlerdir. Bu durum kültürel zenginliğin artmasına ve ülkeler arasındaki iş birliğinin gelişmesine katkı sağlar.

YERLEŞME DOKULARI

Toplu Yerleşme:

 Evlerin birbirine yakın olduğu yerleşme biçimidir. Suyun az olduğu yerlerde ve arazinin düz olduğu ovalık alanlarda insanlar toplu olarak yerleşmişlerdir. Türkiye’de İç Anadolu, Doğu ve Güneydoğu Anadolu bölgelerinde su kaynakları az olduğu için toplu yerleşmeler fazladır.

 

                                                Toplu Yerleşme

        http://img178.imageshack.us/img178/830/dogansargp1.jpg

 

Dağınık Yerleşme:

Suyun (yağışların) bol olduğu yerlerde, arızalı ve eğimli bölgelerde, evlerin birbirinden uzak olduğu bahçeler içerisinde insanlar dağınık olarak yerleşmişlerdir. Türkiye’de Karadeniz Bölgesi, dağınık yerleşmenin en yaygın olarak görüldüğü yerdir. Dağınık yerleşmede su fazlalığı ve yer şekillerinin engebeliliği etkilidir.

 

 

 

                          

                        

 

 

 

                                                                                           Dağınık Yerleşme

                                                        http://www.cografyasaati.com/duz_images/540.jpg

                   

                                   Çizgisel Yerleşme-Amasya   

                       http://www.resimler.tv/data/media/29/amasya-sehir-goruntusu.jpg

 

 

                          

                                         Dairesel Yerleşme-Kayseri    

                   http://www.resimland.net/data/media/174/www.resimland.net_kayseri.jpg

 

 

             

                                   Kıyı Boyu Yerleşme-Trabzon

                       http://trabzon.trabzonulkuocaklari.org/resimler/trabzon.jpg

mehmet bekil

 

12848
0
0
Yorum Yaz