Google
08 02 2008

KARADENİZ BÖLGESİ

 

KARADENİZ BÖLGESİ

 

Konumu ve Sınırları

 

Bölge, Türkiye’nin kuzeyindedir. İsmini kuzeyindeki Karadeniz’den alır. Bölge, doğuda Gürcistan sınırından başlayarak, batıda Sakarya Ovası ile Bilecik’in doğusunda kadar uzanır.

Türkiye yüzölçümünün % 18'ine sahip olan bölge, bu oranla yüzölçümü bakımından üçüncüdür. Doğu - batı istikametinde en uzun olan bölgemizdir. Bölge, batıdan doğuya doğru yaklaşık 1400 km lik uzunluğa, kuzey - güney istikametinde ise 100 - 200 km arasında değişen genişliğe sahiptir.

 

                                             KARADENİZ BÖLGESİ HARİTASI 

                Harita Kaynak:http://www.esentepe.k12.tr/yurdumuz/images/karadeniz/karadeniz.jpg

Yeryüzü Şekilleri

 

Bölgede, çeşitli jeolojik zamanlara ait araziler bulunmakla birlikte, daha çok III. jeolojik zamanda oluşmuş araziler yer alır. Dağlar kıyıya paralel uzanır. Bu dağlara Karadeniz Dağları ya da Kuzey Anadolu Dağları adı verilir. Kuzey Anadolu Dağları kıyı ve iç sıra dağları olarak ikiye ayrılır. Bu iki sıradağ kuşağını Kuzey Anadolu Fay Hattı birbirinden ayırır.

Dağlar, Batı Karadeniz Bölümü’nde yaklaşık 2000 m. yükseltiye sahiptir. Orta Karadeniz Bölümü’nde yükselti azalarak 1000 m.ye iner. Doğu Karadeniz Bölümü’nde ise yükselti artarak yaklaşık 4000 m.ye çıkar.

Bölgede, ovalar çok az yer kaplar ve genellikle Orta Karadeniz Bölümü’nde toplanmıştır. Çarşamba ve Bafra ovaları bölgenin en büyük ovalarıdır.

 

Su Kaynakları

 

Bölgenin en önemli akarsuları Kızılırmak, Yeşilırmak, Sakarya, Çoruh, Bartın ve Yenice (Filyos) dir. Yerşekillerinin özelliği nedeni ile, göllerin yüzölçümü küçüktür. Sera, Tortum, Uzungöl, Yedigöller ve Abant bölgenin başlıca gölleridir. Doğu Karadeniz Bölümü’nün yüksek dağ zirvelerinde ise buzul (sirk) gölleri bulunur.

 

Ulaşım

 

Yerşekillerinin özelliği nedeni ile ulaşım kıyı şeridinde yoğunlaşır. İç kesimlerle olan bağlantı Kalkanlı (Zigana) ve Kop gibi önemli geçitlerle sağlanır. Ayrıca, bölgedeki dağlar denize paralel uzandığı için, kıyılarda boyuna kıyı tipi görülür.

 

İklim

 

Bölgenin kıyı şeridinde Karadeniz iklimi etkilidir. Her mevsim yağış almasından dolayı, bulutlu gün sayısı ile yıllık yağış miktarı fazladır.

Doğu Karadeniz kıyı şeridinde yıllık yağış miktarı oldukça fazladır. (Giresun 1268 mm, Rize 2400 mm.)

Bunun yanında, Doğu Karadeniz kıyılarında yer almasına rağmen Trabzon’da yağış miktarı daha azdır. (833 mm)

Orta Karadeniz kıyı şeridinde yıllık yağış miktarı 600 - 1200 mm. arasındadır. (Samsun 650 mm, Ordu 1146 mm) Batı Karadeniz kıyı şeridinde ise, yağış 1000 mm. nin üzerindedir. (Zonguldak 1220 mm, Bartın 1196 mm)

Kıyıdan itibaren duvar gibi yükselen dağlar, Karadeniz üzerinden gelen nemli hava kütlelerinin dağların denize bakan yamaçlarında yağış bırakmalarına, iç kısımlara da kuru olarak geçmelerine neden olur. Buna bağlı olarak, yağış miktarı güneye gidildikçe azalır ve Karadeniz iklimi yerini karasal iklime bırakır. Bölgelerin iç kesimlerinde günlük ve yıllık sıcaklık farkları kıyıya nazaran daha fazladır.

Bölgede her mevsim etkili, soğuk karakterli poyraz kuzeydoğudan, karayel ise kuzeybatıdan yer yer şiddetli olarak eser. Şiddetli estikleri dönemlerde deniz ulaşımını ve balıkçılığı olumsuz yönde etkilerler.

 

Bitki Örtüsü

 

Bitki örtüsü, iklim tiplerinin özelliklerini en iyi şekilde yansıtır. Bundan dolayı, iki iklim tipinin etkili olduğu bölgede, iki karakteristik bitki örtüsü vardır. Karadeniz iklim özelliklerinin etkili olduğu kıyı şeridinde ormanlar yaygınken, karasal iklim özelliklerinin etkili olduğu iç kesimlerde seyrek ağaçlı ot toplulukları görülür.

Türkiye’de % 25 ile orman oranının en fazla olduğu bölge Karadeniz’dir. Bölgede nemliliğin fazla olması, ormanların yetişmesini kolaylaştırdığı gibi, orman yangınlarının da çok az olmasını sağlar.

 

Toprak

 

Bölgede, iklime bağlı olarak asit tepkime (reaksiyon) gösteren, koyu renkli, humus bakımından zengin yıkanmış çeşitli topraklar bulunur. Kuzey Anadolu Dağları’nın fazla yağış alan kuzey yamaçlarında boz ve esmer renkte kireçsiz orman toprakları yaygındır. Toprak yüzeyinde kimyasal reaksiyonun fazla olması, toprak katmanlarının kalınlaşmasını kolaylaştırır. Aynı dağların güneye bakan yamaçlarında yağışın azalması ve güneş radyasyonunun artmasıyla kireçli kahverengi orman toprakları bulunur. Batı Karadeniz Bölümü’nde de podzol topraklarına rastlanır.

 

Nüfus ve Yerleşme

 

Karadeniz Bölgesi, 1997 nüfus sayımına göre, 8,2 milyon nüfusa sahiptir. Bu miktar, bölge yüzölçümü ile oranlandığında km2 ye 58 kişi düşer. Bölgenin nüfus yoğunluğu Türkiye ortalamasının altındadır.

1975 nüfus sayımına göre, Karadeniz Bölgesi’nin nüfus yoğunluğu Türkiye ortalamasının üzerindeydi. Şimdi ise Türkiye ortalamasının altına düşmesinin nedeni, son yirmi yıldır, bölgeden diğer bölgelere özellikle Marmara Bölgesi’ne olan göçlerdir. Göçün en önemli nedeni, bölgedeki ekonomik faaliyetlerin sınırlı oluşudur.

Bölgede nüfus dağılışı da düzenli değildir. Bölüm ve yöreler arasında önemli farklar vardır.

Bunun en önemli nedeni, bölgedeki yeryüzü şekillerinin engebeli ve yüksek olmasıdır. Nüfus daha çok, Karadeniz kıyı şeridinde ve iç kesimlerdeki ovalarda toplanmıştır.

 

Ekonomik Özellikler

 

Tarım, kıyı kesimindeki sınırlı alanlar ile iç kesimlerdeki ovalarda yapılır. Bölgede dağların geniş yer kaplaması ve arazinin engebeli olması makineli tarımı güçleştirir. Daha çok insan ve hayvan gücüne dayalı emek yoğun tarım yaygındır. Bölgenin kıyı şeridinde çay, fındık, sebze, meyve ve mısır tarımı yapılırken, iç kesimlerde şekerpancarı, tütün ve tahıl tarımı yaygındır. Akarsu boylarının bazı kesimlerinde ise çeltik tarımı yapılır.

Türkiye çay üretiminin tamamı, fındık üretiminin de % 80'den fazlası Karadeniz Bölgesi’ne aittir. Karadeniz Bölgesi, nadasa ayrılan toprak oranının en az olduğu bölgedir. Bölgede, tarım alanlarının sınırlı oluşu ve sanayinin az gelişmesi gibi nedenlerle kıyı şeridindeki bölge halkı balıkçılığa yönelmiştir. Bölgenin iç kesimlerinde ise, balıkçılığın yerini küçük ve büyükbaş hayvancılık alır. Arıcılık ve kümes hayvancılığı da gelişmiştir.

Maden kaynakları açısından fazla zengin değildir. En önemli yeraltı zenginliği taşkömürü ve bakırdır. Türkiye’deki taşkömürü üretiminin tamamı, bakırın ise % 50 den fazlası bu bölgeye aittir. Endüstri istenilen düzeyde gelişmemiştir.

Zonguldak, Karabük ve Samsun bölgede en çok sanayileşmiş illerdir. Demir - çelik, bakır, çimento, tuğla, kiremit, kereste, konserve, kâğıt, sigara, tütün, şekerpancarı, çay ve fındık işleyen fabrikalar bölgedeki sanayi kuruluşlarıdır. Sarp sınır kapısı bölge ticaretini canlandırmıştır. Bölge, birçok doğal güzelliklere ve tarihi eserlere sahip olmasına rağmen turizm gelişmemiştir.

 

Bölge, Doğu Karadeniz, Orta Karadeniz ve Batı Karadeniz olmak üzere üç coğrafi bölümden meydana gelir.

 

Doğu Karadeniz bölümü

 

  • Yükseltinin en fazla olduğu bölümdür.

     (Kaçkar Tepesi3932 m.)    

  • En çok yağış alan bölümdür(Rize 2400mm.)
  • En çok orman bulunan bölümdür
  • Bulutluluğu en fazla olan bölümdür
  • Eğim ve engebeliğin en fazla olduğu bölümdür
  • En çok heyelan görülen bölümdür                                                                                                           
  • Dağınık yerleşme yaygındır
  • Tarımsal nüfus yoğunluğu fazladır.
  • Kırsal nüfus oranı fazladır.
  • Tarım ve balıkçılık en önemli ekonomik etkinliğe örnektir.
  • Göç veren bölümdür.(Rize Gümüşhane Artvin)
  • Yüzey şekilleri engebeli olduğu için tarım alanı azdır.
  • Çay(Rize%100), Fındık( ordu –Giresun%80) Soya fasulyesi,

     Mısır%31.Turunçgil, Kivi.

  • Büyük baş hayvancılık ,arıcılık(rize-ordu) bazen balıkçılık
  • Zigana –Kop geçitleri
  • Bakır (murgul)
  • Ordu(fındık işletmesi)Giresun da( fisko birlik) Giresun kağıt fabrikası(aksu).Rize çay işletmesi Murgul bakır arıtma tesisleri
  • Sarp sınır kapısı
  • Kılıç kaya barajı   (Yeşilırmak)

 

Batı Karadeniz bölümü

 

  • Yükselti engebelilik ve yağış doğu Karadeniz göre az orta Karadeniz’e göre fazladır.
  • Balkanlardan gelen soğuk havanın etkisin de olduğundan kışlar soğuktur.
  • Doğu ve batı Karadeniz de dağların yüksekliğinin fazla olması ve dağların nemli hava kütlelerine dik uzanması sebebiyle yağış fazladır.
  • Endüstrinin en çok geliştiği,
  • Kentleşmenin yaygın olduğu
  • Göç alan bir bölümdür
  • Keten kenevir pirinç
  • Büyük baş hayvancılık tavukçuluk yaygındır.
  • Bölgenin tek doğal limanı Sinop limanı buradadır.
  • Taş kömürü (Zonguldak) bakır (küre)
  • Endüstri gelişmiştir. Bolu; orman endüstrisi. Zonguldak çatalağızı termik santrali, Karabük Ereğli demir-çelik fabrikası, Çaycuma kağıt fabrikası Kastamonu şeker, kağıt, Sinop cam fabrikası.
  • Sakarya (Gökçekaya, Hasanpolatkan)

 

Orta Karadeniz bölümü

 

  • Yükselti engebelilik ve eğim azdır
  • Şelf alanı diğer bölümlere göre geniştir(delta oluşmuştur)
  • En az yağış alan, ormanın da en az olduğu bölümdür.
  • İklim yönünden kıyı ile iç kesimler ovası farkının en az olduğu bölümdür.
  • Tarım ve koyunculuk en önemli ekonomik etkinliktir.
  • Ayçiçeği, buğday şekerpancarı tütün sebze-meyve(lahana soğan )
  • Küçükbaş hayvancılık daha yaygındır Amasya da arıcılık.
  • Linyit (Amasya (çeltik) Merzifon havzası Dodurga (çorum)
  • Samsun bakır sigara fabrikası işletmeleri çorum(çimento şeker) Amasya (şeker) tokat (tütün şeker)
  • Samsun limanı gelişmiştir 
  • Yeşil ırmak; Almus, H.Uğurlu,  S.Uğurlu. Kızılırmak; Altınkaya Derbent barajı.
  • Samsun; bölgenin en gelişmiş ticaret ve kültür şehridir.

 mehmet bekil

                                                                                                                                       

798
0
0
Yorum Yaz