Google
29 01 2008

EROZYONLA MÜCADELE İÇİN ALINACAK TEDBİRLER

EROZYONLA MÜCADELE İÇİN ALINACAK ÖNLEMLER                                                                     

Erozyonu meydana getiren faktörlere göre, alınacak tedbirler de

değişmektedir. Bu tedbirleri;

 

ü       Su erozyonuna karşı alınacak tedbirler,

ü       Rüzgar erozyonuna karşı alınacak tedbirler,

ü       Çığlara karşı alınacak tedbirler,

ü       Kumullara karşı alınacak tedbirler,

ü       Heyelanlara karşı alınacak tedbirler

Şeklinde sıralamak mümkündür.

Su Erozyonuna Karşı Alınacak Tedbirler

Sel deresi havzasında alınacak erozyon kontrolu tedbirlerini idari, kültürel ve mekanik olmak üzere üç bölümde toplayabiliriz.

a) İdari Önlemler : Doğal dengenin bozulmasına neden olan insan müdahalelerinin durdurulmasına yönelik tedbirlerdir. Bunlar; otlatmanın düzenlenmesi, arazi sınıflamasına göre arazi kullanımının temini, halkın katılımı sağlanarak sorunun çözümü, erozyon sahalarının korunması gibi tedbirlerdir. En önemlisi ise havzada yaşayan halkın refah seviyesinin yükseltilmesini içeren projelerin uygulamaya konmasıdır.

b) Kültürel Önlemler : Bitki örtüsü tesis etmek veya mevcut bitki örtüsünü geliştirmek yoluyla erozyonu durdurmayı amaçlayan uygulamalardır. Bunlardan bazıları; ağaçlandırma, örtü geliştirme, otlandırma, mera ıslahı çalışmaları, sediment taşımayan dere yataklarının yöreye uygun bitki türleri ile ağaçlandırması.

c) Mekanik Önlemler : Teraslama, çevirme hendeği gibi arazi hazırlığı niteliğindeki önlemler ile kuru duvar eşik, örme çit ve ıslah sekisi türündeki sınai tesislerdir. Mekanik önlemleri, yamaçlarda uygulanan önlemler (Teraslama, çevirme hendeği örme çit v.b.) ile oyuntu erozyonuna karşı alınan önlemler (Toprak sedde, kuru duvar eşik, miks eşik, tersib bendi, kıyı duvarları, anroşman v.b.) olarak iki bölümde inceleyebiliriz.

Erozyonla savaş çalışmalarının etkili ve ekonomik olabilmesi için:

- Tekniğin iyi bilinmesi


- Uygulanacak metodun doğru seçilmesi


- Her tesis gerekli olduğu yerde ve tekniğine uygun ve ekonomik bir şekilde yapılması gerekmektedir. Bu nedenle sahalar çok iyi etüt edilmeli ve incelenmelidir.

     Erozyon kontrolu sahalarında prodüktif orman tesisi amacıyla yapılacak saha varsa, bu saha da ekonomik prensipler içerisinde ağaçlandırma çalışması yapılabilir.

Teraslama
       Teraslama, yamaçlar üzerine düşen yağmur sularının taşıma gücü kazanmadan önünün kesilerek, toprakta suyun tutulmasına yarayan bir sistem olup, kurak ve yarı kurak sahalarda yüzey erozyonu ile savaşta kullanılan en önemli metottur.

Ormancılık açısından % 60 eğimin üzerinde teraslama yapmak doğru değildir.Ancak, can ve mal emniyeti

    

          Gap sahasıda teraslama çalışması

     Foto:http://www.gap.gov.tr

açısından önemli olan özel şartlarda % 80 meyle kadar teraslama yapılabilir. Kalan üst meyildeki araziler koruma yoluyla örtü geliştirmeye terk edilir. Teknik olarak yapılacak teraslara, üst kısımdan yüzeysel akışla gelecek suların zarar vermemesi için teraslama sahasının üst kısmına bir çevirme hendeği (saptırma kanalı) yapılmalıdır.

Eğimli Teraslar (Akıtıcı Teraslar)

Eğimli yamaçlarda ani sel tahribatı ve toprak erozyonunu önlemek için yapılır. Esas amaç, yağış sularını kısa mesafede tutarak yamaç dışına akıtmak ve yamaçtaki toprak taşınmasına engel olmaktadır. Yağışlı yörelerde toprağın geçirimsiz olduğu dik eğimlerde uygulanır. Suyu tehlikesizce tahkim edilmiş dereciklere veya boşaltma kanallarına akıtan stabil kanal durumundadır. % 1 - % 0,5 meyille tesis edilir ve uzunluğu 400 m’ yi geçmez. Bu tip teraslar, ağaçlandırma yapılmayacak erozyon kontrolu sahalarında ve yüzeysel akışın eğimsiz terasları tahrip edilebileceği alanlarda inşa edilir.

Eğimsiz Teraslar

Yüzeysel akışa geçen suların tamamen tutulması ve arazinin ön görülen kültürel önlemlere hazır hale getirilmesi için tesis edilen, tesviye eğrilerine paralel sıfır meyilli teraslardır. İnfiltrasyon kabiliyeti yüksektir. Üçe ayrılır;

Gradoni Tip Teras

Uygulamada genelde Gradoni (Açık V ) tipi teras inşa edilmektedir. Eğimi % 60’a kadar olan yamaçlarda uygulanabilir. Genişlik 60-80 cm. arasında değişir. Teras yüzeyine içe doğru % 20-40 arasında eğim verilmelidir. Teras derinliği, şevin üst noktasının kazı şevine doğru uzatılan yatay hat ile teras yüzeyi ile kazı şevinin kesiştiği en açık nokta arasındaki mesafe olan ( h ) derinliğidir. Bu derinlik 15-30 cm. arasında değişir.

Tekne tipi teraslar arazi mayili % 40’ı geçmeyen ve yağışı fazla olan sahalarda uygulanır. Can ve mal emniyetinin önemli olduğu yerlerde % 60 meyile kadar yapılabilir. Teras tabanının ön yüzüne yakın kısımlar işlenir. Ortalama taban genişliği 30 cm, derinlik ise 20 cm. olur.

Kanallı gradoni teraslar, eğimi % 60’a kadar olan sahalarda uygulanabilir. Teraslar 15-20 cm genişliğinde ve 30-35 cm. derinliğinde kanal açılarak yapılır. Dikimlerde fidan kanalın ön yüzüne yerleştirilir ve yamaçtan çıkan toprakla doldurularak, içe doğru % 15 eğim verilir.

Çürük Yamaçların Sağlamlaştırılması

Akan yamaçların, toprağın akışı durdurularak uygun bitki örtüsünün geliştirilmesi ile ıslah edilmesi gerekmektedir. Aksi halde havzada diğer ıslah metotları uygulanmış olsa da erozyon devam eder.

 

Drenaj Tesisleri

Çürük yamaçlarda su miktarı arttıkça, toprağın iç sürtünme direnci azalmakta, böylece yamaç stabilitesi azalmaktadır. Bunun için yamaç topuğunu kuru veya harçlı duvarla sağlamlaştırdıktan sonra, yamacın üst kısmından gelen yüzey akışlarını saptırma kanalı ile çevirerek sağlam bir alana akıtmalıdır. Drenaj hendekleri ot ekimleri yapılarak stabil hale getirmeli veya taş kaplamalı olarak inşa edilmelidir.

Çizgi Ot Ekimi

Eğimin çok dik ve yüzeysel taşınmanın fazla olmadığı iyi topraklı çürük yamaçların ıslahında ot ekimleri faydalı sonuçlar verir. Tesviye eğrilerine paralel olarak 25-30 cm. aralıkla, kazma ucu ile 4-5 cm. derinlikte açılan çizgilere Graminese (Buğdaygiller) veya Leguminose (Baklagiller) familyasına dahil bitkiler bu amaçla ekilebilir. Ekimden sonra çizgiler kapatılarak ekim çıkıntısı bırakılmayacaktır.

Örme Çit Tesisi

Örme çitler, çürük yamaçlarda yağmur sularının akışını yavaşlatarak toprağın aşınmasını ve taşınmasını önler.

90-100 cm. boy ve 4-6 cm. çapındaki kazıklar birbirine 30-40 cm. aralıklarla çakılır. Sıralar arasındaki mesafe 1-1,5 m.dir. Sürgün verme özelliği olan kazıklar kullanılmalıdır. olan ilkbaharda tesis edilir. Yapılan çitlerin arkası toprakla doldurularak üst kısımlara uygun ağaç türleri dikilir.

Çalı Demetli Çit Tesisi

Çürük yamaçların stabil hale getirilmesinde kullanılan bir diğer metottur. Kazıklar arası mesafe 0,5 m.dir. Çalı demetleri kazık arkasındaki açılan hendeklere yerleştirilir. Sıraların alt ve üstüne yöreye uygun ve hemen kök yapabilen buğdaygil ve baklagil yem bitkileri ekilmelidir. Ayrıca, sıra aralarına da uygun fidanlar dikilmelidir.

Çalı Demetli Teras Yapımı

Meyilli, rüzgar erozyonuna duyarlı, ince kumlu yapıda, ince materyal taşınan yamaçların stabil hale getirilmesinde kullanılır. Yamaç arazide kazı tabanına ters meyil verilerek hendek açılır. Çalı ve dallar demet halinde hendeğe yatırılır. Demetlerin ucu topraktan dışarıdadır. Daha sonra bu terasın üzerine toprak çekilerek gradoni tipi terasa dönüştürülür, toprak sıkıştırılarak içe doğru % 35-40 meyil verilir. Fidan dikilecek yerin çalı demetleri ile kapatılmamasına dikkat edilmelidir.



Rüzgar Erozyonuna Karşı Alınacak Tedbirler

Ülkemizde, su erozyonu gibi rüzgar erozyonuda büyük zararlar meydana getirdiği bilinmektedir. Yapılan envanterlere göre, ülkemizde yaklaşık 450 000 hektar alan çeşitli şiddette rüzgar erozyonu etkisi altındadır. Bu alanın 40 000 hektarını rüzgar erozyonu sonucu oluşmuş kumullar oluşturmaktadır.

Rüzgar erozyonuna karşı alınacak en önemli tedbirler; koruyucu orman kuşakları, rüzgar perdeleri ve kumul tespit çalışmalarıdır.

Koruyucu orman kuşakları:

Tarım arazilerini ve çiftlikleri korumak ve kumulları tespit etmek amacıyla 30-60m genişliğinde, 10-30 ağaç sırasından oluşan koruyucu orman kuşakları tesis edilir.

Rüzgar perdeleri:

Tarım arazilerini rüzgardan korumak amacı ile genellikle 1-3 ağaç sırasından, bazen de 1-7 sıradan oluşan rüzgar şeritleri tesis edilir.

    

RÜZGAR PERDESİ

Foto kaynak: http://www.tarimmerkezi.com

Kumul tespit çalışmaları:

Rüzgar aracılığıyla hareket ederek bir yerden diğer bir yere taşınan kumulları stabil hale getirmek için önce tesis edilen suni perdeler aracılığıyla, hakim rüzgar istikametine dik olarak bir sırt şeklinde uzun kum yığını şeklinde ön eksibe oluşturulur.
Ön eksibe oluşturulduktan sonra, yüzeysel kum hareketlerini önlemek için kumul yüzeyini çalı ile kapatma veya örme, perde tesis etme, kazıklarla sahayı küçük kareler halinde bölme suretiyle kumulda ıslah çalışmaları yapılır. Daha sonra ise otlandırma , çalılandırma ve ağaçlandırma suretiyle sürekli stabilizasyon sağlanır

 

Kaynak: http://www.agm.gov.tr

Mehmet Bekil

2228
0
0
Yorum Yaz