Google
Dünya'nın Şekli ve Hareketleri
20 03 2008

Dünya'nın Şekli ve Hareketleri

Dünya'nın Şekli ve Hareketleri |  görsel 1

YERİN ŞEKLİ VE BOYUTLARI

Dünyamızın Ekvatorda şişkin, Kutuplarda basık olan kendine has şekline GEOİD denir.

Ekvator çevresi: 40.076 km

Kutuplar çevresi: 40.009 km

Ekvator yarıçapı: 6378 km

Kutuplar yarıçapı: 6357 km

 

 GEOİD ŞEKLİN ŞONUÇLARI

 

  • Ekvatorun uzunluğu tam bir meridyen dairesinin uzunluğundan fazladır.
  • Yerçekimi kutuplara doğru artar.

DÜNYANIN KÜRESEL ŞEKLİNİN ŞONUÇLARI

  • Paralellerin uzunluğu kutuplara doğru azalır.
  • İki meridyen arasındaki uzaklık kutuplara doğru azalır. Bu sebeple aynı mesafe doğu-batı yönünde gidildiğinde Kutuplarda geçilen meridyen sayısı daha fazladır.
  • Güneş ışınlarının düşme açısı kutuplara doğru azalır.
  • Kutup yıldızı sadece kuzey yarımküreden görülür. Görülme açısı o yerin enlem derecesini verir.
  • Aynı anda Dünyanın yarısı aydınlık (gündüz) yarısı karanlık
  • (gece) olur.
  • Dünya haritaları düzleme aktarılırken bir takım bozulmalar olur (alan,açı ve uzunluk bozulması gibi).
  • Dünyanın çizgisel dönüş hızı kutuplara doğru azalır.

DÜNYANIN HAREKETLERİ

DÜNYANIN  EKSENİ ÇEVRESİNDEKİ HAREKETİ VE SONUÇLARI

 Gece gündüz olayı ardalanır (birbirini takip eder).

Güneş ışınlarının düşme açısı günün her saatinde  değişir.

Yerel saat farkları oluşur.

Günlük sıcaklık ve basınç farkları oluşur. Buna bağlı olarak;

Meltem rüzgarları oluşur .

Mekanik çözülme olur (özellikle çöllerde ve karasal iklimlerde)

Sürekli rüzgarların esme yönünde sapmalar olur.

Okyanus akıntılarında sapmalar ve halkalar olur.

Dinamik basınç merkezleri oluşur.

Yönler belirlenir.

Fotosentez meydana gelir

DÜNYANIN EKSENİ ÇEVRESİNDE DÖNÜŞÜNDEN DOĞAN HIZLAR

ÇİZGİSEL HIZ VE SONUÇLARI

Bir cismin birim zamanda aldığı yola çizgisel hız denir.

Çizgisel hız en fazla Ekvator üzerindedir (1670 km/h) . Bu hız kutuplara doğru azalır.

Bunun sonucunda; Güneşin doğuş ve batış süresi kutuplara doğru uzar.  Yani alacakaranlık kuşağı kutuplara yakın yerlerde daha uzun süre devam eder.  

AÇISAL HIZ VE SONUÇLARI (Boylama bağlı)

Dairesel hareket yapan bir cismin birim zamanda taradığı açıdır.

Dünyanın açısal hızı ;  

24 saatte: 360°  

1 saatte :  15°

 4 dakikada :1° dir.  

NOT

Açısal hız her enlemde aynıdır. Açısal hız sonucunda yerel saat farkları oluşur.

DÜNYANIN YILLIK HAREKETİ VE SONUÇLARI

 

Dünyanın güneş çevresinde dönerken izlediği yola yörünge , meydana getirdiği düzleme de yörünge düzlemi (ekliptik düzlem) denir.

Dünyamızın bu yörüngesi elips biçimindedir.

ELİPS BİÇİMİNDEKİ YÖRÜNGENİN SONUÇLARI

Dünyamızın güneşe olan uzaklığı değişir. Dünyanın güneşe en yakın olduğu tarih 3 Ocak’tır. En uzakta olduğu tarih ise 4 Temmuz’dur.

Dünya güneşe yaklaşınca güneşin çekim kuvveti artar. Böylece dünya güneş çevresinde daha hızlı dönmeye başlar. Sonuçta Şubat ayı 28 gündür. Yani K.Y.K ‘de kış mevsimi daha kısa (89 gün) olmaktadır.

Dünya güneşten uzaklaşınca çekim kuvveti ve hız azalır. Sonuçta yaz mevsimi K.Y.K.’de daha uzun (94 gün) olmaktadır.  Sonbahar ekinoksu 23 Eylül’dür.

***Kısacası elips biçimindeki yörünge mevsim sürelerinin farklı olmasında etkilidir. Dünyamızın yörüngesi daire biçiminde olsaydı;  mevsim süreleri birbirine eşit olacaktı.

 

EKSEN EĞİKLİĞİ VE SONUÇLARI

 
 

 

(Ekvator düzlemi ile ekliptik arasında 23°27' , yer ekseni ile ekliptik arasında 66°33' açı olması)

Dönenceler, kutup daireleri ve matematik iklim kuşakları oluşur (Sadece eksen eğikliği etkili)       

Dönence: Kuzey  ve güney yarım kürelerde güneş ışınlarının en son dik geldiği noktalara denir

EKSEN EĞİKLİĞİ VE SONUÇLARI

1- Güneş ışınlarının düşme açısı yıl boyunca değişir. Güneş ışınları yıl içinde dönencelere birer kez, dönenceler arasına da ikişer kez dik açıyla düşerler.

Dönenceler dışında hiçbir yere güneş ışınları dik olarak düşmez.  

2-Mevsimler oluşur. Dört mevsimin tek yaşandığı kuşak ılıman kuşaktır (30-60° enlemleri arasında). Sebebi : Güneş ışınlarının düşme açısında yıl boyunca değişikliğin fazla olmasıdır.  

3-Aynı tarihlerde kuzey ve güney yarımkürelerde farklı mevsim yaşanır.

4-Gece gündüz uzunluğu sürekli değişir. Bu değişim en az Ekvator'dadır.  Kutuplara doğru gidildikçe gece gündüz değişimi artar.

 

 

5-Güneşin ufuk çizgisindeki konumu değişir

6-Muson rüzgârları oluşur.

7-Aydınlanma dairesi sürekli yer değiştirir.

8-Kutup noktalarında 6 ay gündüz, 6 ay gece yaşanır.

NOT

Dönenceler, kutup daireleri ve matematik iklim kuşaklarının oluşmasında sadece eksen eğikliği etkilidir. Diğerlerinin oluşmasında eksen eğikliği ile birlikte yıllık hareketin de etkisi vardır.

MEVSİMLER

 

21 HAZİRAN (SOLSTİS:GÜNDÖNÜMÜ)

 

1-Güneş ışınları yengeç dönencesine dik düşer.

2-K.Y.K.’de yaz , G.Y.K.’de kış mevsimi başlar.

3-Aydınlanma dairesi kutup dairelerine teğet geçer.

4-K.Y.K.’de en uzun gündüz, G.Y.K.’de en uzun gece yaşanır. Bu tarihten sonra yurdumuzda gündüzler kısalmaya başlar. Bu durum 21 Aralık tarihine kadar devam eder.

5-Aynı meridyen üzerinde kuzeye doğru gidildiğinde gündüzler, güneye doğru gidildiğinde geceler uzar.

6-Ekvatorda yıl boyunca gece gündüze  eşittir. Sebebi; aydınlanma çizgisinin bütün yıl ekvatorun tam ortasından geçmesidir.

 

 

7-Aynı meridyen üzerindeki merkezlerden daha kuzeydekinde güneş  erken doğar, geç batar

 

23 EYLÜL  (EKİNOKS : GECE –GÜNDÜZ EŞİTLİĞİ)

 

1-Güneş ışınları ekvatora dik düşer.

2-K.Y.K.’de sonbahar , G.Y.K.’de ilkbahar başlar.

3-Aydınlanma dairesi Kutup noktalarına teğet geçer.

4-Güneş tam doğudan doğup, tam batıdan batar.

5-Gece –gündüz eşitliği yaşanır. Bu tarihten sonra K.Y.K.’de 12 saatten daha uzun gece yaşanmaya başlar. Bu durum 21 Mart tarihine kadar devam eder.

6-Aynı meridyen üzerindeki bütün merkezlerde güneş aynı anda doğar, aynı anda batar.

Güneş ; Kuzey kutup noktasında  batarken, Güney kutup noktasında doğar .

 

 

 

21 ARALIK (SOLSTİS: GÜNDÖNÜMÜ

 

1-Güneş ışınları  oğlak dönencesine dik düşer.

2-K.Y.K. ‘de kış, G.Y.K.’de yaz mevsimi başlar.

3-Aydınlanma dairesi kutup dairelerine teğet geçer.

4-K.Y.K.’de en uzun gece, G.Y.K.’de en uzun gündüz yaşanır. Bu tarihten sonra yurdumuzda geceler kısalmaya, gündüzler uzamaya başlar. Bu durum 21 Haziran tarihine kadar devam eder.

5-Kuzeye doğru geceler, güneye doğru gündüzler uzar.

 
 

6-Aynı meridyen üzerindeki noktalardan daha güneydekinde güneş daha erken doğar,  daha geç batar.

 

21 MART (EKİNOKS : GECE –GÜNDÜZ EŞİTLİĞİ)

 

1-Güneş ışınları ekvatora dik düşer.

2-K.Y.K.’de ilkbahar, G.Y.K.’de sonbahar başlar.

3-Aydınlanma dairesi Kutup noktalarına teğet geçer.

4-Gece –gündüz eşitliği yaşanır. Bu tarihten sonra K.Y.K.’de 12 saatten daha uzun gündüzler yaşanmaya başlar. Bu durum 23 Eylül tarihine kadar devam eder.

5-Aynı meridyen üzerindeki bütün merkezlerde güneş aynı anda doğar, aynı anda batar.

Güneş ; Kuzey kutup noktasında doğarken, Güney kutup noktasında batar .

 

kaynak: http://www.cografyatutkudur.com/dunya/dunya.html

 

 

1549
0
0
Yorum Yaz